Szwedzka królowa z Krakowa – Katarzyna Jagiellonka

Jednym z piękniejszych historycznych obiektów Sztokholmu jest zamek w Drottningholm. Nazwa miejsca składa się z dwóch członów: drottning– królowa i holm– przylądek. Nie chodzi tu jednak o jakąkolwiek królową, a o bardzo konkretną – Katarzynę Jagiellonkę.


stockholm-2416499_1280.jpg
Zamek w Drottningholm widziany od strony wody. Jego druga strona to rozległy park. Fot. Pixabay

Poznali się… no właśnie, chyba dopiero przed ślubem, co w owych czasach nie należało do rzadkości. Katarzyna była córką króla Zygmunta I i królowej Bony, przyszła na świat w Krakowie w 1526. Kiedy wychodziła za mąż za szwedzkiego księcia Johana Wazę, miała 34 lata, co uznawano wówczas za mocno zaawansowany wiek jak na pannę młodą. Oblubieniec był od niej o całe dziewięć lat młodszy. Po ślubie osiedli w dzisiejszej Finlandii, której część była hrabstwem Johana.


406px-Cranach_the_Younger_Catherine_Jagiellon
Portret w miniaturze, dawano sobie takie lub wysyłano, kiedy narzeczeni nie znali się osobiście. Ten powstał ok. 1553, autorem jest Lucas Cranach Młodszy. Fot. Wikimedia Commons 

Konflikty miedzy braćmi z rodu Wazów pretendującymi do szwedzkiego tronu sprawiły, że Johan został uprowadzony i uwięziony w zamku Gripsholm niedaleko od Sztokholmu – Katarzyna mogła pozostać w Finlandii lub wrócić do Krakowa, wybrała jednak wierność przysiędze i inskrypcji na ślubnej obrączce: „Nemo nisi mors” – nikt poza śmiercią. Dołączyła do uwiezionego męża, zatrzymując przy sobie część polskich dworzan, wśród nich karlicę Doroteę Ostrelską, która przeszła do historii Szwecji jako kronikarka tamtych czasów.


611px-Simmler_Catherine_Jagiellon
Katarzyna Jagiellonka z mężem i synem w pomieszczeniach zamku w Gripsholm, tak wyobrażał to sobie artysta Józef Simmler w 1859 r. Fot. Wikimedia Commons 

Przyjmuje się, że Johan i Katarzyna połączyli się dopiero po czterech latach rozłąki, w 1567, ale chyba reżim odosobnienia nie był zbyt ostry bo już 1566 na świat przyszła ich pierwsza córka. Rok po odzyskaniu przez Johana wolności, jego brat Erik został zmuszony do ustąpienia ze szwedzkiego tronu. Riksdag (szwedzki sejm) powierzył tę rolę Johanowi.


411px-John_III_of_Sweden
Król Szwecji Johan III, portret z 1582, autor: Johan Baptista van Uther. Fot. Wikimedia Commons 

Koronacja pary miała miejsce w 1569 a wkrótce po niej świat zaczął interesować się Katarzyną, dotąd pozostającą w cieniu. Aktywna była tutaj zwłaszcza kuria rzymska, która przez pośredników próbowała nakłonić królową do nawrócenia męża, a w ten sposób Szwecji, na katolicyzm – bezskutecznie.

Nieco osamotniona w swej wierze, miała jednak Katarzyna w protestanckim kraju swoich katolickich duchownych przybyłych specjalnie z Polski i własną kaplicę w sztokholmskim Zamku Trzech Koron.


800px-Slottet_Tre_Kronor_1661
Zamek Trzy Korony to wcześniejsza twierdza, wzniesiona w XIII w. W 1697 strawił go pożar a w tym samym miejscu postawiono obecny Zamek Królewski. Fot. Wikipedia 

Jej mąż, już jako król Johan III, pozostał przy wierze luterańskiej, choć opowiadał się raczej za reformowanym katolicyzmem niż nowym wyznaniem. Szukając kompromisu wydał dla katolików i protestantów wspólną Biblię. Dopóki żyła Katarzyna, jej zamek w Drottningholm był miejscem, gdzie azylu mogli szukać szwedzcy katolicy – nurt Reformacji szybko i zdecydowanie ogarniał kraj.

Jeśli chcemy szukać atmosfery, która królowej odpowiadała w Szwecji najbardziej, warto wybrać się na wycieczkę do miasta Vadstena; jest tam rodzimy klasztor Świętej Brygidy (Vadstena Kloster), to miejsce było podobno oczkiem w głowie szwedzkiej Jagiellonki.


640px-Vadstena_-_KMB_-_16000300022138
Vadstena leży ok. 200 km od Sztokholmu. W czasach Reformacji cieszył się opieką i finansowym wsparciem Katarzyny. Fot. Jan Norrman, Wikimedia Commons

Wiadomo również, że Katarzyna – jakby nie było córka Włoszki, miała jasno określone preferencje estetyczne, i że jej sugestie brano pod uwagę przy projektach budowli wznoszonych w duchu renesansu, któremu w Szwecji nierzadko przypisuje się polskie wpływy.

Para doczekała się trójki dzieci; pierwsza córka Izabella żyła tylko dwa lata, potem na świat przyszedł Zygmunt a następnie Anna. Katarzyna dbała by wychować je w katolickiej wierze.


640px-prinsessan_isabella_johansdotter_av_sverige.jpg
Dwuletnia Izabella urodziła się i zmarła na zamku w Gripsholm, kiedy jeszcze rodzice nie byli królewską parą, jej szwedzkie imię to Elisabeth. Jest pochowana w katedrze w Strängnäs. Fot. Wikimedia Commons 

Wiosną 1583 królowa zachorowała na podagrę (artretyzm) i jesienią zmarła. Została pochowana w ówczesnym miejscu pochówku królów, w katedrze w Uppsali, gdzie nadal można oglądać jej sarkofag.


Catherine_of_Sweden_(1562)_grave_2007
Katarina Jagellonica, tak się ją w Szwecji nazywa. Sarkofag Katarzyny Jagiellonki w Katedrze w Uppsali. Fot. Wikipedia

Po śmierci Katarzyny okolicę, gdzie król zbudował dla niej zamek nazwano Przylądkiem Królowej (Drottningholm). Budowla, którą widzimy tam dzisiaj, nie jest jednak XVI-to wiecznym oryginałem. W chwili śmierci Katarzyny obiekt nie był jeszcze całkowicie gotowy, król Johan, owdowiawszy, bywał tam sporadycznie. Zamek w Drottningholm był na przełomie wieków XVI i XVII w posiadaniu wielu osób, przez krótki czas także królowej Krystyny.


drottningholm-palace-2446665_640
Zamek widziany od strony ogrodu. Ta jego część jest w stylu francuskim, inna bardziej rozległa, to park w stylu angielskim. Fot. Pixabay 

W 1661 zamek spłonął, zaraz potem jak kupiła go kolejna królowa, tym razem Jadwiga Eleonora. Ta zarządziła odbudowę już w nieco innym duchu, pierwotny renesansowy projekt zastąpiono francusko-holenderskim klasycyzmem.

Dziś zamek w Drottningholm jest domem szwedzkiej rodziny królewskiej, właściwie już tylko króla i królowej – trójka ich dzieci pozakładała własne rodziny.

A wracając do królowej Katarzyny, a raczej jej syna – w 1587, cztery lata po śmierci matki, został w jej rodzinnym Krakowie koronowany na króla Polski, ale to już inna historia…


640px-Kolumna_Zygmunta_2008
Warszawa, Plac Zamkowy… Fot. Wikimedia Commons 

I jeszcze kilka słów wyjaśnienia co do nazewnictwa zamku w Drottningholm. Z punktu widzenia historii sztuki jest to pałac, nie mamy tu bowiem do czynienia z budowlą warowną, jak to bywa w przypadku zamków. W Szwecji terminem „slott” (zamek) określa się budowle o charakterze mieszkalno-obronnym powstałe do XVII w.. Pamiętać należy, że pierwotna wersja planów z końca XVI w spełniała te warunki; tak więc styl się zmienił, ale nazwa została.


640px-Storskär_IMG_5147_(34229457096)
To nie musi być akurat ten statek, ale z miasta do Drottningholm pływają takie same, może tylko nazywają się bardziej po królewsku, np. Książę Karol Filip. Fot Bengt Nyman, Wikipedia 

Do Drottningholm można ze Sztokholmu dostać się:
– meterem do stacji Bromma a stamtąd autobusem linii 176
– statkiem turystycznym odchodzącym spod Ratusza (Stadshuset)


2 myśli na temat “Szwedzka królowa z Krakowa – Katarzyna Jagiellonka

Dodaj własny

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Blog na WordPress.com. Autor motywu: Anders Noren.

Up ↑

%d blogerów lubi to: